Adhyāyas / 1 Adhyāya 2 →

Adhyāya 1 — Arjuna Viṣāda Yogaḥ

The Yoga Triggered by Arjuna's Depression · 47 verses

Overview

from Q&A with KnA

Duryodhana names some of the prominent kings on both sides. Bhīṣma blows his conch, sounding the cry of war, soon answered by the others. Arjuna asks Kṛṣṇa to draw his chariot into the space between the armies, so that he may study the field and form a strategy. But it backfires. He is shattered in mind by the sheer magnitude of the consequences of this “world war.” He tries to rationalise his fear with citations from the scriptures he has heard. In the end his depression carries him to the very peak of suicidal despair, and he sits down and throws away his bow and arrows. He — the bravest, most manly of warriors — for the first time sheds tears and becomes despondent.

Verses

1.1धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः।1.2दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा।1.3पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम्।1.4अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि।1.5धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान्।1.6युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान्।1.7अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम।1.8भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः।1.9अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः।1.10अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम्।1.11अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः।1.12तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः।1.13ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः।1.14ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ।1.15पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः।1.16अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः।1.17काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः।1.18द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते।1.19स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत्।1.20अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः।1.21हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते।1.22यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्।1.23योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः।1.24एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत।1.25भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम्।1.26तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान्।1.27श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि।1.28कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत्।1.29सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति।1.30गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते।1.31निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव।1.32न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च।1.33येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च।1.34आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः।1.35एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन।1.36निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन।1.37तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान्।1.38यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः।1.39कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम्।1.40कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः।1.41अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः।1.42सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च।1.43दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः।1.44उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन।1.45अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम्।1.46यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः।1.47एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत्।