Adhyāyas / 4 ← Adhyāya 3 Adhyāya 5 →

Adhyāya 4 — Jñāna-Karma-Sannyāsa Yogaḥ

The Yoga by Knowledge · 42 verses

Overview

from Q&A with KnA

Kṛṣṇa now traces the lineage of this teaching: he first gave this imperishable Yoga to Vivasvān, from whom it passed through Manu and Ikṣvāku down a long succession of royal sages, until, lost by lapse of time, he declares it afresh to Arjuna. He explains the mystery of his own repeated births — that he, unborn and imperishable, takes birth by his own Māyā, age after age, to protect the good, destroy the wicked and re-establish Dharma. He unfolds the secret of action-in-inaction and inaction-in-action, praises the many forms of yajña, and crowns them all with the yajña of Knowledge (jñāna-yajña), in whose fire every action is reduced to ash. The chapter closes by warning that only the doubting mind perishes, and by urging Arjuna to cut his own doubt with the sword of Knowledge and stand up.

Verses

4.1इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम्।4.2एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः।4.3स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः।4.4अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः।4.5बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन।4.6अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन्।4.7यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत।4.8परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्।4.9जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः।4.10वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः।4.11ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम्।4.12काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः।4.13चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः।4.14न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा।4.15एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः।4.16किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः।4.17कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः।4.18कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः।4.19यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः।4.20त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः।4.21निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः।4.22यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः।4.23गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः।4.24ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम्।4.25दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते।4.26श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति।4.27सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे।4.28द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे।4.29अपाने जुह्वति प्राण प्राणेऽपानं तथाऽपरे।4.30अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति।4.31यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम्।4.32एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे।4.33श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप।4.34तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया।4.35यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव।4.36अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः।4.37यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन।4.38न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते।4.39श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः।4.40अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति।4.41योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम्।4.42तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः।